Nieuws

BLOG: Zwartkijken

Één van de leukste dingen van mijn vak is om jonge mensen te laten verwonderen en te laten verbazen. Onze wereld zit zo vol snelle beelden dat we het onszelf nog nauwelijks gunnen om langer dan tien seconden naar een beeld te kijken. Alles moet flitsend, snel en het liefst met een flinke dosis glitter en glamour.

Veel opgetrokken wenkbrauwen dus wanneer ik het iconische zwarte vierkant van Kasimir Malevitz op de beamer tover met de mededeling dat dit kunst is. Waar de meeste leerlingen zich verontwaardigd afvragen waarom dit kunst is, herpakken de Spakenburgers -niet vies van een extra zakcentje- zich snel met de vraag hoeveel dit schilderij dan wel niet waard is? Ik maak het vervolgens alleen maar erger door het bedrag te noemen, 1,1 miljoen, en daarbij ook nog eens te vermelden dat er meerdere van in omloop zijn. Verbijstering alom, behalve bij de Spakenburgers bij wie inmiddels Eurotekens in de ogen verschijnen:

,,Ja, ik kan toch ook gewoon een zwart vierkantje schilderen?”

Ik begin met vertellen, met uitleggen dat wij vaak denken dat kunstenaars maar wat aanrommelen en vervolgens een passend verhaaltje bedenken, maar dat er vaak gedegen onderzoek plaatsvindt alvorens er een kunstwerk ontstaat en maak even kort een bruggetje naar de Messi’s en Neymars van deze wereld die ook onvoorstelbare bedragen binnenslepen. Geknik alom, dit snappen ze wel: ,,Omdat hij zo goed is!” Voilà.

Ik vertel dat Malevitz op zoek was naar een universeel kunstwerk met zoveel zeggingskracht dat het bijna goddelijk zou worden. Om deze gedachte nog extra kracht bij te zetten, moet het werk, wanneer het wordt geëxposeerd, altijd in de rechterbovenhoek van de kamer worden opgehangen, de plaats waar Orthodoxe Russen hun icoon van Maria traditiegetrouw hangen. Ik leg uit dat hij zijn kunstwerk universeel ‘vol afwezigheid van realiteit’ probeerde te maken, overal ter wereld zijn “zwart” en een “vierkant” hetzelfde namelijk, maar tegelijk ook universeel ‘zwanger van betekenis’, wanneer ik elke leerling in de klas vraag het eerste woord op te schrijven wat in hen opkomt bij het kijken naar het schilderij krijg ik dan ook veel verschillende antwoorden. De leerlingen hebben het werk haar betekenis gegeven.

Ik ga nog vijf minuutjes door met vragen beantwoorden en besef hoe belangrijk het is om in deze snelle, strakke flitsende wereld even wat kleur te brengen door simpelweg zwart te kijken.

Walter Leendertse, Docent CKV en Beeldende Vorming

Deel deze activiteit via: